Hij werd te Stabroek geboren op de 23ste nivose (dit is de periode van de sneeuw, la neige) van het jaar VIII van de Franse Republiek. In onze jaartelling is dit op maandag 13 januari 1800. Stabroek maakte deel uit van het departement van de Twee Neten en het kanton Ekeren. Zijn geboorteakte bevindt zich niet in het archief van Antwerpen alwaar het jaar VIII ontbreekt. Gelukkig zit er een kopie als bijvoegsel bij zijn tweede huwelijksakte in Ternaaien. Zijn geboortedatum staat natuurlijk ook in zijn eerste huwelijksakte van 12 december 1827, opgemaakt te Wez-Velvain. Tijdens het Franse Bewind, behoorde dit dorp tot het departement Jemappes en het kanton Antoing. Onder het Hollandse Bewind, maakte het deel uit van de provincie Henegouwen, district Doornik. Nu hoort Wez-Velvain bij de gemeente Brunehaut, tegen de Franse grens. Als 27 jarige huwde Charles Antoine er met de 21 jarige Valentine Josephe Debaisieux (voor een stamboom van de familie Debaisieux, zie geneanet, onder meer Fortuné Fleurquin en Fabien Evrard). Deze was er geboren op 20 mei 1806 en er ’s anderendaags aangegeven om 8 uur. Getuigen daarbij waren Pierre Joseph Henno, 65 jaar, en Antoine Masure, 48. Beiden waren landbouwers van Wez-Velvain, zoals blijkt uit de akte, met het Franse zegel in de linkerbovenhoek.
Bij haar huwelijk in 1827 was ze landbouwster van beroep. Ze was de dochter van landbouwer Pierre Joseph en van Angelique Joseph Helin. Charles Antoine woonde toen in Blaton. Hij was te Bon Secours, bij Peruwelz, bij de douane, als “employé à pied de 4e classe”. Dit was de laagste graad van douanier.
In het boek “La douane belge de 1814 à 1840″ van J. Pricken (Brussel, 1960) kunnen we lezen dat er in het jaar 1831 in België 1037 zulke “kommiezen” waren. Ze verdienden 300 guldens per jaar. De regering verklaarde over deze categorie ambtenaren “dat er in waarheid kan beweerd worden dat deze ongelukkigen niet voldoende hadden om te voorzien in de noodzakelijke behoeften van hun gezin”. Nochtans mochten ze ook weer niet te erg klagen als men hun salaris met dat van de arbeiders uit die tijd vergelijkt. De 300 guldens van de douanebeambte 4e klas waren rond 1835 zo’n 15 euro waard, terwijl de gemiddelde arbeider er toen zo’n 11 per jaar verdiende.
We herinneren er hier aan dat in 1814 het Franse Bewind ten einde liep in ons land. Het Verdrag van Wenen van 9 juni 1815 had de Zuidelijke Nederlanden en het Prinsbisdom Luik aan Willem van Oranje geschonken. Alzo leefden we van 1815 tot 1830 in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
Bij de huwelijksakte bevonden zich twee attesten betreffende Charles Antoine. Het eerste werd afgeleverd op 15 september 1826 door zijne excellentie de gouverneur van de “provincie Brugge” (!?) die daarmee bevestigde dat hij vrij van legerdienst was. Het tweede was afgeleverd door de Staatsraad van Den Haag (”un conseiller d’état”) op 29 oktober 1827 en gaf hem toelating tot trouwen. Het beroep van douanier was immers een staatsbetrekking en vermits we toen tot de Nederlandse Staat behoorden kwam de toestemming uit Den Haag. Zoals blijkt uit de huwelijksakte waren er vier getuigen bij het huwelijk: Hypolite Dries, 37, schoonbroer van Valentine, van beroep landbouwer in Jollain-Merlin, een naburig dorp. Antoine Foucart, 61, een maarschalk en vriend van Valentine. Isidore Legrain, 30, een kapper en vriend van de bruidegom en tenslotte Amand (= voornaam) Degallaix, een 48 jarige dagloner die ook met Charles Antoine bevriend was. De 3 laatste getuigen woonden allen te Wez-Velvain. We vernemen uit deze akte ook dat Valentine niet kon schrijven.
Op 5 maart 1829 werd hun eerste kindje Charles François geboren te Peruwelz. Het overleed echter al na 16 maanden te Wez-Velvain. Het gezin wisselde blijkbaar regelmatig van woonplaats want we noteren achtereenvolgens in een tijdspanne van 3 jaar, de volgende plaatsnamen : Blaton, Wez-Velvain, Peruwelz en terug Wez-Velvain. Op Sinterklaasdag 1830 werd opnieuw een zoontje geboren, dat dezelfde naam kreeg. Ze woonden dan in Bon Secours, een gehucht van Peruwelz. Charles Antoine was er dan 30 en als beroep wordt douanebeambte vermeld. Bij de geboorte van hun dochter Euphrasie Hortence (28 december 1832), woonde het gezin in Dour, district Bergen, provincie Henegouwen. Als beroep staat hier “employé des droits d’entrée et de sortie”, dit is een andere benaming voor douanebeambte.
Wanneer mijn overgrootvader Jean Baptiste Henri geboren werd, woonden ze nog in Dour. We schrijven dan het jaar 1834. Charles Antoine was dan bevorderd tot onderluitenant van de douane. Dit stond gelijk met de graad van onderbrigadier. Hij verdiende toen 940 franken (23,30 euro). Hoe hij er bij liep als hij van dienst was, blijkt uit volgende beschrijving. “Bij de dienst in de grenskantoren alsook voor inspecties was hij in “grande tenue“. Dit bestond uit een militair uniform en een lange broek van flessengroene stof met scharlaken bies alsook een kapotjas van Hollands model. “La petite tenue” beperkte zich voor de lagere bedienden tot het dragen van een pet, de kapotjas met “fourragères” = schouderkwasten met koorden in wol, en van een marengo broek. Marengo is een sterke stof, zwart of bruin, met witte vlekjes. De lagere bedienden moesten ook een “sabre de marine” dragen. Die moesten ze altijd dragen op straat als ze in uniform waren, ook buiten de dienst. Als wapen hadden ze ook een percussiecarabine, die ze zelf moesten betalen. In het begin werden alle uniformen in Brussel gemaakt op aanwijzing van grootte, hoofd- en buikomtrek. Dit gaf soms lachwekkende resultaten en vanaf mei 1833, heeft men ze dan ook laten maken in de provincie.”
Rond 1837 werd Eugène François Leopold geboren, waarschijnlijk in Bury, dat moet ik nog zoeken. Wel weet ik dat het niet in Dour is en dat in 1838, bij de geboorte van Fortuné, het gezin Amand-Debaisieux terug in de buurt van Peruwelz woonde, namelijk in Bury. Valentine was huidhoudster en hij nog onderbrigadier. Kort daarna werd hij bevorderd tot brigadier of luitenant. In 1835 verdiende zo’n brigadier 1100 franken (27,20 euro). Deze bevordering hield waarschijnlijk ook in dat hij moest verhuizen, want bij een volgende geboorte vinden we het gezin terug in Limburg en wel in Uikhoven aan de Maas. Daar werd in 1839 zowat een jaar en acht maanden na Fortuné een tweeling geboren: Louis Joseph en Hypolite Eugène Napoléon. Ook op 11 januari 1842, bij de geboorte van Leopold, woonde het gezin nog steeds in Uikhoven. Dag op dag, een jaar later, stierf Valentine. Ze was 36 jaar jong en had op ongeveer 15 jaar huwelijk aan negen kinderen het leven geschonken. Valentine overleed te Rekem, vlakbij Uikhoven, waar het gezin toen tijdelijk verbleef. In de overlijdensakte wordt als geboorteplaats Guignies vermeld. Dit klopt dus niet maar Guignies was wel een buurgemeente van Wez-Velvain en behoort nu ook tot de gemeente Brunehaut. In de tables décennales van Guignies, tussen 1802 en 1833 wordt de naam Debaisieux trouwens dikwijls vermeld. Getuigen bij het overlijden waren Charles Antoine Amand en Andreas Knooren (Rekem), 69, landbouwer en buur. De schepen was een zekere Janssen. In de parochieregisters lezen we dat ze werd voorzien van de heilige sacramenten. Die akte is getekend door pastoor Corblij.
Charles Antoine moet kort daarna overgeplaatst zijn naar Ternaaien (Lanaye) en er ook vrij vlug kennis gemaakt hebben met Marie Agnes Hennen. Inderdaad, iets meer dan een jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw, hertrouwde hij in Ternaaien op 2 maart 1844. Deze gemeente hoorde toen bij het arrondissement Tongeren en de provincie Limburg. Hun huwelijksakte (die ik opgedeeld heb in deel 1 en deel 2) is in dit opzicht merkwaardig, dat ze niet alleen de geboortedata en de ouders van beide echtelingen vermeldt, maar ook de grootouders! Dit zijn dus drie generaties in één akte! Van Charles Antoine hebben we deze gegevens al eerder vermeld.
Ziehier wat we over zijn tweede vrouw vernemen. Marie Agnes was op de 1er nivose van het jaar VI te Ternaaien geboren, dit is op 21 december 1797. Ze was bij haar huwelijk dus 46 en iets meer dan twee jaren ouder dan weduwnaar Charles Antoine. Zelf was ze nooit getrouwd geweest. Ze was de dochter van Henri en van Jeanne Degeer. Ook haar ouders waren overleden toen ze trouwde. Henri stierf als weduwnaar op 76 jarige leeftijd op 1 februari 1836. Langs vaderszijde was ze de kleindochter van Henri en Jeanne Fraikin en langs moederszijde van François Degeer en Jeanne Deloine. Ze had geen beroep. De getuigen bij dit huwelijk waren allen landbouwers uit Ternaaien die geen familie waren van het bruidspaar. Hun namen en leeftijd: Henri Henquet (61), Jean Henquet (70), Paul Henquet (55) – allen waarschijnlijk familie van de burgemeester Jean Henri Henquet – en Jean François Malpas (60). Uit de akte blijkt verder nog dat Marie Agnes niet had leren schrijven.
Marie Agnes had waarschijnlijk een zus, Marie Joseph, gehuwd met Simon Bricteur op 27 november 1835 te Lanaye. Ze was geboren rond 1799 in Breust, een dorp ten noordoosten van Eijsden in Nederlands Limburg. Ze stierf op 10 april 1840 op 41 jarige leeftijd te Lanaye. Hun dochtertje was waarschijnlijk Jeanne en het is deze Bricteur die zowel in de bevolkingsregisters van Lanaye (ze was 10 jaar rond juli 1844) als die van Lanaken (1844-1866) staat. In Reppel, rond 1857, was ze nog steeds bij het gezin Amand Hennen, onder de naam Jennete Simons. Als leeftijd staat dan 20 jaar. Waarschijnlijk heeft Marie Agnes dit kind van haar zus in haar gezin opgevoed.
Uit de parochieregisters van Ternaaien blijkt dat het paar Amand-Hennen een paar dagen voordien voor de kerk trouwde, namelijk op 27 februari 1844. De pastoor vermeldde bij de huwelijksakte “cum dispensatione super tempore closo matrimonium contraxerunt”, dit wil zeggen dat ze in de vasten getrouwd zijn die toen op 21 februari was begonnen en dat ze daarvoor dus toelating ofte dispensatie moesten vragen. Getuigen bij dit kerkelijk huwelijk waren Jean Jackin en Maria Halin, beiden uit het dorp, die vijf jaar later, in 1849, trouwden.
Vier maanden na hun huwelijk, in juli 1844, stierf in hun huis te Ternaaien, Hypolite, nog geen vijf jaar jong. In Ternaaien is er toen waarschijnlijk een volkstelling geweest, want uit het bevolkingsregister halen we de volgende samenstelling van het gezin Amand-Hennen :
1 Amand Charles Joseph (de eerste maal dat “Joseph” er bij staat)
2 Heyen Marie Agnes
3 Amand Charles François
4 Amand Hortense
5 Amand Henri
6 Amand Fortuné
7 Amand Louis
8 Amand Leopold
9 Bricteur Jeanne
Deze laatste is dus waarschijnlijk een nichtje van Marie Agnes Hennen.
Een interessant gegeven is verder, dat het gezin woonde “au hameau de Lanaye, n° 80″.
Het gezin is naar Lanaken vertrokken op 1 oktober 1847. Daar is het op 2 oktober in de bevolkingsregisters ingeschreven in het huis n° 9 op de Steenweg. Bij een kaartje van Lanaken-Dorp van 1845, afgedrukt in het tijdschrift “Limburg” Jg XLII, jan-febr 1963, (”Over grenzen en dorp van Lanaken”, van A. Remans, pp. 17-34), lezen we bij het huis dat met n° 26 wordt aangeduid en langs de Steenweg ligt “Huis gelegen midden in het dorp; 1719 : Servaes Dresens gehuwd met Cath. in den Bruel en in 1750 Wijnand Dresens. In 1846 lag er de winkel van Per Peet. Hier lag ook de eerste woning van de Nationale Gendarmerie destijds.” Woonde daar misschien ook het douaniersgezin Amand-Hennen?
Uit het bevolkingsregister blijkt ook nog dezelfde samenstelling van het gezin als in Ternaaien maar toch valt er op te merken dat Charles François er blijkbaar veel later aankwam, want hij is pas ingeschreven op 21 november 1848. Was hij als 17-18 jarige nog een jaar langer in Lanaye of elders gebleven? Het gezin is dan bijna zeven jaar in Lanaken blijven wonen, wat dus een relatief lange periode is vergeleken met voorheen. Op 9 augustus 1854 verhuisden ze naar Reppel. Volgens het bevolkingsregister aldaar, opgemaakt in 1857, trok het gezin in op nummer 5 van Leukeneind. In vergelijking met Lanaken waren er echter drie verschillen in de samenstelling van het gezin:
1 Hortense was er hier niet meer bij. Ze trouwde inderdaad in april 1856 met Jean Joseph Lamote. Volgens de huwelijksakte woonde ze op dat moment in Reppel.
2 Henri was er ook niet meer bij. Was die als 23 jarige misschien bij het leger of als douanier elders werkzaam en woonachtig?
3 Er was geen sprake van Jeanne Bricteur, wel van Jennette Simons, geboren in Ternaaien en 20 jaar oud. Waarschijnlijk gaat het hier over dezelfde Jeanne, Jeanne “van Simon”, zoals hierboven al vermeld.
Het gezin heeft Reppel na drie jaren verlaten op 30 september 1857 en als toekomstig verblijf staat er in het register, Lanklaar. In juli 1858, bij de trouw van Charles François, blijkt inderdaad dat Charles Antoine in Lanklaar woonde. Ook uit verscheidene doopakten blijkt dat ze in Lanklaar woonden.
Zo was Marie Agnes Hennen in december 1858 meter van Marie Agnes Amand, dochter van Charles François. Pastoor Kraewinkels vermeldde dat ze de “noverca mariti sui Patris infantis” was, wat staat voor “stiefmoeder wegens het huwelijk met haar vader”, de vader is dus Charles François. Ze was ook meter van de kleinzonen Henri Joseph Lamote in Smeermaas in november 1858 en in december 1859.
Charles Antoine was peter van Charles Antoon Amand, zoon van Charles François in januari 1861. Bij het huwelijk van Jean Baptiste Henri met Marie Agnes Larose in Meeswijk op 1 juni 1864 was Charles Antoine aanwezig, maar hij zou dan woonachtig zijn te Kanne. Daarvan vinden we echter geen enkel spoor in de registers van die gemeente. Wel weten we dat Marie Agnes Hennen als meter vervangen werd in september 1864 bij het doopsel in Meeswijk van Jean Hubert Amand, zoon van Jean Baptiste Henri. In november van datzelfde jaar was Marie Agnes Hennen als meter van kleindochter Agnes Félicine Lamote wel aanwezig in Ternaaien. Dit kan misschien verklaard worden door het feit dat Kanne alleszins een eind korter bij Ternaaien dan bij Meeswijk ligt. In februari 1865 blijkt uit de sterfakte van Leopold Amand, zijn zoon, dat Charles Antoine terug in Lanklaar woonde. Deze Leopold was dus de derde zoon die hij verloor. Daarmee was zijn leed echter nog niet ten einde, want in augustus 1867, stierf zijn vierde zoon Fortuné in Ternaaien de verdrinkingsdood. Uit de sterfakte van deze laatste blijkt dat Charles Antoine toen gepensioneerd brigadier was en in Ternaaien woonde. Dat blijkt ook uit de huwelijksakte van zijn zoon Louis Joseph in Antwerpen in 1868. Terug in Ternaaien dus! Hij werd in Lanklaar trouwens als peter vervangen bij de doop van zijn kleinzoon Henri Charles in juni 1868.
Op 17 november 1878 woonde hij nog steeds in Ternaaien als “brigadier pensionné”. Op die dag kwam hij samen met zijn buurman, boekhouder Jean Louis Van Caubergh, 69, het overlijden van zijn echtgenote Marie Agnes aangeven. Deze was op 80 jarige leeftijd gestorven in haar woning, gelegen aan de Dorpsstraat n° 56. Blijkbaar woonden ze dus niet meer in hetzelfde huis als destijds, bij hun eerste verblijf. Na dit jaar 1878 zijn we het spoor van Charles Antoine kwijt. We weten dus met zekerheid dat hij 78 geworden is. Zeker is ook dat hij Ternaaien verlaten heeft want hij is er niet gestorven. De oplossing ligt waarschijnlijk in het bevolkingsregister van Ternaaien. Daar zou kunnen vermeld staan wanneer en met wie hij de gemeente heeft verlaten.
Hier toch even samenvattend vermelden waar die brave douanierszoon, die ook zelf douanier was, overal geweest is in zijn leven:
1800 geboren in Stabroek
1827 Blaton en douanier in Bon Secours
1829 Peruwelz
1830 Wez-Velvain
1830 Peruwelz, in het gehucht Bon Secours
1832 en 1834 Dour
1838 Bury
1839 en 1842 Uikhoven
1843 Rekem
1844 – 1847 Lanaye (Ternaaien)
1847 Lanaken
1854 -1857 Reppel
1857 en 1858 Lanklaar
1864 Kanne
1865 Lanklaar
1867 – 1878 Lanaye