Bij haar huwelijk in 1827 was ze landbouwster van beroep. Ze was de dochter van landbouwer Pierre Joseph en van Angelique Joseph Helin. Charles Antoine woonde toen in Blaton. Hij was te Bon Secours, bij Peruwelz, bij de douane, als “employé à pied de 4e classe”. Dit was de laagste graad van douanier.

In het boek “La douane belge de 1814 à 1840″ van J. Pricken (Brussel, 1960) kunnen we lezen dat er in het jaar 1831 in België 1037 zulke “kommiezen” waren. Ze verdienden 300 guldens per jaar. De regering verklaarde over deze categorie ambtenaren “dat er in waarheid kan beweerd worden dat deze ongelukkigen niet voldoende hadden om te voorzien in de noodzakelijke behoeften van hun gezin”. Nochtans mochten ze ook weer niet te erg klagen als men hun salaris met dat van de arbeiders uit die tijd vergelijkt. De 300 guldens van de douanebeambte 4e klas waren rond 1835 zo’n 15 euro waard, terwijl de gemiddelde arbeider er toen zo’n 11 per jaar verdiende.

We herinneren er hier aan dat in 1814 het Franse Bewind ten einde liep in ons land. Het Verdrag van Wenen van 9 juni 1815 had de Zuidelijke Nederlanden en het Prinsbisdom Luik aan Willem van Oranje geschonken. Alzo leefden we van 1815 tot 1830 in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Bij de huwelijksakte bevonden zich twee attesten betreffende Charles Antoine. Het eerste werd afgeleverd op 15 september 1826 door zijne excellentie de gouverneur van de “provincie Brugge” (!?) die daarmee bevestigde dat hij vrij van legerdienst was. Het tweede was afgeleverd door de Staatsraad van Den Haag (”un conseiller d’état”) op 29 oktober 1827 en gaf hem toelating tot trouwen. Het beroep van douanier was immers een staatsbetrekking en vermits we toen tot de Nederlandse Staat behoorden kwam de toestemming uit Den Haag. Zoals blijkt uit de huwelijksakte waren er vier getuigen bij het huwelijk: Hypolite Dries, 37, schoonbroer van Valentine, van beroep landbouwer in Jollain-Merlin, een naburig dorp. Antoine Foucart, 61, een maarschalk en vriend van Valentine. Isidore Legrain, 30, een kapper en vriend van de bruidegom en tenslotte Amand (= voornaam) Degallaix, een 48 jarige dagloner die ook met Charles Antoine bevriend was. De 3 laatste getuigen woonden allen te Wez-Velvain. We vernemen uit deze akte ook dat Valentine niet kon schrijven.

Op 5 maart 1829 werd hun eerste kindje Charles François geboren te Peruwelz. Het overleed echter al na 16 maanden te Wez-Velvain. Het gezin wisselde blijkbaar regelmatig van woonplaats want we noteren achtereenvolgens in een tijdspanne van 3 jaar, de volgende plaatsnamen : Blaton, Wez-Velvain, Peruwelz en terug Wez-Velvain. Op Sinterklaasdag 1830 werd opnieuw een zoontje geboren, dat dezelfde naam kreeg. Ze woonden dan in Bon Secours, een gehucht van Peruwelz. Charles Antoine was er dan 30 en als beroep wordt douanebeambte vermeld. Bij de geboorte van hun dochter Euphrasie Hortence (28 december 1832), woonde het gezin in Dour, district Bergen, provincie Henegouwen. Als beroep staat hier “employé des droits d’entrée et de sortie”, dit is een andere benaming voor douanebeambte.

Wanneer mijn overgrootvader Jean Baptiste Henri geboren werd, woonden ze nog in Dour. We schrijven dan het jaar 1834. Charles Antoine was dan bevorderd tot onderluitenant van de douane. Dit stond gelijk met de graad van onderbrigadier. Hij verdiende toen 940 franken (23,30 euro). Hoe hij er bij liep als hij van dienst was, blijkt uit volgende beschrijving. “Bij de dienst in de grenskantoren alsook voor inspecties was hij in “grande tenue“. Dit bestond uit een militair uniform en een lange broek van flessengroene stof met scharlaken bies alsook een kapotjas van Hollands model. “La petite tenue” beperkte zich voor de lagere bedienden tot het dragen van een pet, de kapotjas met “fourragères” = schouderkwasten met koorden in wol, en van een marengo broek. Marengo is een sterke stof, zwart of bruin, met witte vlekjes. De lagere bedienden moesten ook een “sabre de marine” dragen. Die moesten ze altijd dragen op straat als ze in uniform waren, ook buiten de dienst. Als wapen hadden ze ook een percussiecarabine, die ze zelf moesten betalen. In het begin werden alle uniformen in Brussel gemaakt op aanwijzing van grootte, hoofd- en buikomtrek. Dit gaf soms lachwekkende resultaten en vanaf mei 1833, heeft men ze dan ook laten maken in de provincie.”

Rond 1837 werd Eugène François Leopold geboren, waarschijnlijk in Bury, dat moet ik nog zoeken. Wel weet ik dat het niet in Dour is en dat in 1838, bij de geboorte van Fortuné, het gezin Amand-Debaisieux terug in de buurt van Peruwelz woonde, namelijk in Bury. Valentine was huidhoudster en hij nog onderbrigadier. Kort daarna werd hij bevorderd tot brigadier of luitenant. In 1835 verdiende zo’n brigadier 1100 franken (27,20 euro). Deze bevordering hield waarschijnlijk ook in dat hij moest verhuizen, want bij een volgende geboorte vinden we het gezin terug in Limburg en wel in Uikhoven aan de Maas. Daar werd in 1839 zowat een jaar en acht maanden na Fortuné een tweeling geboren: Louis Joseph en Hypolite Eugène Napoléon. Ook op 11 januari 1842, bij de geboorte van Leopold, woonde het gezin nog steeds in Uikhoven. Dag op dag, een jaar later, stierf Valentine. Ze was 36 jaar jong en had op ongeveer 15 jaar huwelijk aan negen kinderen het leven geschonken. Valentine overleed te Rekem, vlakbij Uikhoven, waar het gezin toen tijdelijk verbleef. In de overlijdensakte wordt als geboorteplaats Guignies vermeld. Dit klopt dus niet maar Guignies was wel een buurgemeente van Wez-Velvain en behoort nu ook tot de gemeente Brunehaut. In de tables décennales van Guignies, tussen 1802 en 1833 wordt de naam Debaisieux trouwens dikwijls vermeld. Getuigen bij het overlijden waren Charles Antoine Amand en Andreas Knooren (Rekem), 69, landbouwer en buur. De schepen was een zekere Janssen. In de parochieregisters lezen we dat ze werd voorzien van de heilige sacramenten. Die akte is getekend door pastoor Corblij.

Charles Antoine moet kort daarna overgeplaatst zijn naar Ternaaien (Lanaye) en er ook vrij vlug kennis gemaakt hebben met Marie Agnes Hennen. Inderdaad, iets meer dan een jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw, hertrouwde hij in Ternaaien op 2 maart 1844. Deze gemeente hoorde toen bij het arrondissement Tongeren en de provincie Limburg. Hun huwelijksakte (die ik opgedeeld heb in deel 1 en deel 2) is in dit opzicht merkwaardig, dat ze niet alleen de geboortedata en de ouders van beide echtelingen vermeldt, maar ook de grootouders! Dit zijn dus drie generaties in één akte! Van Charles Antoine hebben we deze gegevens al eerder vermeld.

Ziehier wat we over zijn tweede vrouw vernemen. Marie Agnes was op de 1er nivose van het jaar VI te Ternaaien geboren, dit is op 21 december 1797. Ze was bij haar huwelijk dus 46 en iets meer dan twee jaren ouder dan weduwnaar Charles Antoine. Zelf was ze nooit getrouwd geweest. Ze was de dochter van Henri en van Jeanne Degeer. Ook haar ouders waren overleden toen ze trouwde. Henri stierf als weduwnaar op 76 jarige leeftijd op 1 februari 1836. Langs vaderszijde was ze de kleindochter van Henri en Jeanne Fraikin en langs moederszijde van François Degeer en Jeanne Deloine. Ze had geen beroep. De getuigen bij dit huwelijk waren allen landbouwers uit Ternaaien die geen familie waren van het bruidspaar. Hun namen en leeftijd: Henri Henquet (61), Jean Henquet (70), Paul Henquet (55) – allen waarschijnlijk familie van de burgemeester Jean Henri Henquet – en Jean François Malpas (60). Uit de akte blijkt verder nog dat Marie Agnes niet had leren schrijven.

Marie Agnes had waarschijnlijk een zus, Marie Joseph, gehuwd met Simon Bricteur op 27 november 1835 te Lanaye. Ze was geboren rond 1799 in Breust, een dorp ten noordoosten van Eijsden in Nederlands Limburg. Ze stierf op 10 april 1840 op 41 jarige leeftijd te Lanaye. Hun dochtertje was waarschijnlijk Jeanne en het is deze Bricteur die zowel in de bevolkingsregisters van Lanaye (ze was 10 jaar rond juli 1844) als die van Lanaken (1844-1866) staat. In Reppel, rond 1857, was ze nog steeds bij het gezin Amand Hennen, onder de naam Jennete Simons. Als leeftijd staat dan 20 jaar. Waarschijnlijk heeft Marie Agnes dit kind van haar zus in haar gezin opgevoed.

Uit de parochieregisters van Ternaaien blijkt dat het paar Amand-Hennen een paar dagen voordien voor de kerk trouwde, namelijk op 27 februari 1844. De pastoor vermeldde bij de huwelijksakte “cum dispensatione super tempore closo matrimonium contraxerunt”, dit wil zeggen dat ze in de vasten getrouwd zijn die toen op 21 februari was begonnen en dat ze daarvoor dus toelating ofte dispensatie moesten vragen. Getuigen bij dit kerkelijk huwelijk waren Jean Jackin en Maria Halin, beiden uit het dorp, die vijf jaar later, in 1849, trouwden.

Vier maanden na hun huwelijk, in juli 1844, stierf in hun huis te Ternaaien, Hypolite, nog geen vijf jaar jong. In Ternaaien is er toen waarschijnlijk een volkstelling geweest, want uit het bevolkingsregister halen we de volgende samenstelling van het gezin Amand-Hennen :
1 Amand Charles Joseph (de eerste maal dat “Joseph” er bij staat)
2 Heyen Marie Agnes
3 Amand Charles François
4 Amand Hortense
5 Amand Henri
6 Amand Fortuné
7 Amand Louis
8 Amand Leopold
9 Bricteur Jeanne
Deze laatste is dus waarschijnlijk een nichtje van Marie Agnes Hennen.
Een interessant gegeven is verder, dat het gezin woonde “au hameau de Lanaye, n° 80″.

Het gezin is naar Lanaken vertrokken op 1 oktober 1847. Daar is het op 2 oktober in de bevolkingsregisters ingeschreven in het huis n° 9 op de Steenweg. Bij een kaartje van Lanaken-Dorp van 1845, afgedrukt in het tijdschrift “Limburg” Jg XLII, jan-febr 1963, (”Over grenzen en dorp van Lanaken”, van A. Remans, pp. 17-34), lezen we bij het huis dat met n° 26 wordt aangeduid en langs de Steenweg ligt “Huis gelegen midden in het dorp; 1719 : Servaes Dresens gehuwd met Cath. in den Bruel en in 1750 Wijnand Dresens. In 1846 lag er de winkel van Per Peet. Hier lag ook de eerste woning van de Nationale Gendarmerie destijds.” Woonde daar misschien ook het douaniersgezin Amand-Hennen?

Uit het bevolkingsregister blijkt ook nog dezelfde samenstelling van het gezin als in Ternaaien maar toch valt er op te merken dat Charles François er blijkbaar veel later aankwam, want hij is pas ingeschreven op 21 november 1848. Was hij als 17-18 jarige nog een jaar langer in Lanaye of elders gebleven? Het gezin is dan bijna zeven jaar in Lanaken blijven wonen, wat dus een relatief lange periode is vergeleken met voorheen. Op 9 augustus 1854 verhuisden ze naar Reppel. Volgens het bevolkingsregister aldaar, opgemaakt in 1857, trok het gezin in op nummer 5 van Leukeneind. In vergelijking met Lanaken waren er echter drie verschillen in de samenstelling van het gezin:
1 Hortense was er hier niet meer bij. Ze trouwde inderdaad in april 1856 met Jean Joseph Lamote. Volgens de huwelijksakte woonde ze op dat moment in Reppel.
2 Henri was er ook niet meer bij. Was die als 23 jarige misschien bij het leger of als douanier elders werkzaam en woonachtig?
3 Er was geen sprake van Jeanne Bricteur, wel van Jennette Simons, geboren in Ternaaien en 20 jaar oud. Waarschijnlijk gaat het hier over dezelfde Jeanne, Jeanne “van Simon”, zoals hierboven al vermeld.

Het gezin heeft Reppel na drie jaren verlaten op 30 september 1857 en als toekomstig verblijf staat er in het register, Lanklaar. In juli 1858, bij de trouw van Charles François, blijkt inderdaad dat Charles Antoine in Lanklaar woonde. Ook uit verscheidene doopakten blijkt dat ze in Lanklaar woonden.

Zo was Marie Agnes Hennen in december 1858 meter van Marie Agnes Amand, dochter van Charles François. Pastoor Kraewinkels vermeldde dat ze de “noverca mariti sui Patris infantis” was, wat staat voor “stiefmoeder wegens het huwelijk met haar vader”, de vader is dus Charles François. Ze was ook meter van de kleinzonen Henri Joseph Lamote in Smeermaas in november 1858 en in december 1859.

Charles Antoine was peter van Charles Antoon Amand, zoon van Charles François in januari 1861. Bij het huwelijk van Jean Baptiste Henri met Marie Agnes Larose in Meeswijk op 1 juni 1864 was Charles Antoine aanwezig, maar hij zou dan woonachtig zijn te Kanne. Daarvan vinden we echter geen enkel spoor in de registers van die gemeente. Wel weten we dat Marie Agnes Hennen als meter vervangen werd in september 1864 bij het doopsel in Meeswijk van Jean Hubert Amand, zoon van Jean Baptiste Henri. In november van datzelfde jaar was Marie Agnes Hennen als meter van kleindochter Agnes Félicine Lamote wel aanwezig in Ternaaien. Dit kan misschien verklaard worden door het feit dat Kanne alleszins een eind korter bij Ternaaien dan bij Meeswijk ligt. In februari 1865 blijkt uit de sterfakte van Leopold Amand, zijn zoon, dat Charles Antoine terug in Lanklaar woonde. Deze Leopold was dus de derde zoon die hij verloor. Daarmee was zijn leed echter nog niet ten einde, want in augustus 1867, stierf zijn vierde zoon Fortuné in Ternaaien de verdrinkingsdood. Uit de sterfakte van deze laatste blijkt dat Charles Antoine toen gepensioneerd brigadier was en in Ternaaien woonde. Dat blijkt ook uit de huwelijksakte van zijn zoon Louis Joseph in Antwerpen in 1868. Terug in Ternaaien dus! Hij werd in Lanklaar trouwens als peter vervangen bij de doop van zijn kleinzoon Henri Charles in juni 1868.

Op 17 november 1878 woonde hij nog steeds in Ternaaien als “brigadier pensionné”. Op die dag kwam hij samen met zijn buurman, boekhouder Jean Louis Van Caubergh, 69, het overlijden van zijn echtgenote Marie Agnes aangeven. Deze was op 80 jarige leeftijd gestorven in haar woning, gelegen aan de Dorpsstraat n° 56. Blijkbaar woonden ze dus niet meer in hetzelfde huis als destijds, bij hun eerste verblijf. Na dit jaar 1878 zijn we het spoor van Charles Antoine kwijt. We weten dus met zekerheid dat hij 78 geworden is. Zeker is ook dat hij Ternaaien verlaten heeft want hij is er niet gestorven. De oplossing ligt waarschijnlijk in het bevolkingsregister van Ternaaien. Daar zou kunnen vermeld staan wanneer en met wie hij de gemeente heeft verlaten.

Hier toch even samenvattend vermelden waar die brave douanierszoon, die ook zelf douanier was, overal geweest is in zijn leven:

1800 geboren in Stabroek
1827 Blaton en douanier in Bon Secours
1829 Peruwelz
1830 Wez-Velvain
1830 Peruwelz, in het gehucht Bon Secours
1832 en 1834 Dour
1838 Bury
1839 en 1842 Uikhoven
1843 Rekem
1844 – 1847 Lanaye (Ternaaien)
1847 Lanaken
1854 -1857 Reppel
1857 en 1858 Lanklaar
1864 Kanne
1865 Lanklaar
1867 – 1878 Lanaye

Uit de nota’s van Leon Amand haal ik nog volgende gegevens over DEBIEVE. Ze moeten nog eens onderzocht worden en kunnen misschien nuttig zijn voor iemand.
- Ene François DEBIEVE sterft op 08-09-1721, 43, dus geboren rond 1678. LAm schrijft erbij: “inhumé dans l’église … la chapelle de St Martin en verder “le fils François (05-11), + 30 ans, noyé dans la rivière qui va de Crepin à Condé”. (dus geboren rond 1691)

- Marie Adrienne DEBIEVE was 44 toen ze stierf op 19-10-1769. Dus geboren rond 1725.

- Ene Marie Joseph DEBIEVE was 29 toen ze stierf op 31-03-1773 en dus geboren rond 1744.

- Ene Marie DEBIEVE stierf op 77 jarige leeftijd op 24-02-1785, als weduwe van Nicolas Joseph HENAUT. Dus geboren rond 1708.

Hij trouwde een eerste keer te Quaregnon op 23 oktober 1787 met Scolastique Caudron, geboren op 29 april 1760 te Quaregnon (alain wagner op geneanet) en er overleden op 24 april 1826.

Hij hertrouwde dan op 27 juni 1827 – 2 maanden later – als 62-jarige te Quaregnon met de 33-jarige dagloonster Marie Pacifique Brohee, een dochter van Marie Thérèse Brohée (zie huwelijksakte). Getuigen bij dit huwelijk waren Ferdinand Dubreux, 55, Edouard Dubreux, 21, Casimir Lenglet (burgemeester schrijft Lenglais), 35 en Nicolas Stievenart, 30, allen van Quaregnon. Hij was toen molenaar van beroep. Zij was geboren te Hainin op 2 mei 1794. Uit dit huwelijk kwamen 2 kinderen.

Hij overleed in Quaregnon op 24 november 1831, 66 jaar oud (leon amand). Zijn vrouw trouwde na zijn overlijden met landbouwer Felix Derbaix. Ze overleed te Quaregnon op 21 januari 1862.

In 1792 is Cyrille ouvrier. Als beroep wordt ook manoeuvre vermeld en in 1814 dagloner. Hij trouwde in Thulin op 12 november 1781 met Marie Caroline Lorimier, dochter van ménager Charles Lorimier en Marie Catherine Douchy (gehuwd in april 1758). Deze was geboren rond 1757 want volgens de huwelijksakte (PR p. 149) was ze 24 toen ze trouwde. Beiden konden niet schrijven. Getuigen bij het huwelijk waren Isidore Wattier en Alexis Joseph Proveur, beiden kinderen van een ménager van Thulin. In 1833 was ze dagloonster. Ze overleed te Thulin op 21 mei 1835. Ze was 82 volgens de akte en zou dus geboren zijn in 1753 (leon amand). Uit dit huwelijk komen 8 kinderen, allen geboren te Thulin. Hij overleed in Thulin op 27 februari 1839, ook 82 jaar oud (leon amand).

Via verschillende akten en enkele minder zekere gegevens kunnen we toch iets over deze rondtrekkende douanier vertellen. Rond 1785 was hij in Brussel, waar hij trouwde met Isabelle Dupré (Duret, Duprès, du Pré), geboren te Brussel (volgens trouwakte van dochter Marie Anne) rond 1767. Ze overleed te Thulin op 15 december 1833 (leon amand). Ze was een dochter van Mathieu Dupre en Anne Marie Hobert. Uit dit huwelijk kwamen 6 kinderen.

Rond 1788 was hij in Brussel, waar hij zijn eerste dochter kreeg. In 1790 was hij in Gheluwe, het huidige Wervik in West-Vlaanderen, waar zijn tweede dochter geboren werd. Van 1800 tot 1805 woonde hij als douanebeambte in Stabroek, waar zijn 4 andere kinderen geboren werden. In de geboorteakte akte van 1802 staat dat hij 47 was en douanebeambte in het kantoor van “Putte France”. Er staat bij dat hij in Thulin geboren was, in het departement Jemappe en dat hij in Stabroek woonde in de zesde sectie.

Was hij in 1823 getuige bij aangifte van het overlijden van een buur in Thulin? Deze getuige was toen 64 en rentenier en woonde in de section A 118. In 1825 was hij volgens de huwelijksakte van zijn dochter 73 en herbergier in Thulin. In december 1827, bij het huwelijk van zijn zoon Charles Antoine met Valentine Debaisieux, was hij gepensioneerd en woonde nog steeds in Thulin. In januari 1828, bij de trouw van zijn zoon Jacques met Marie Thérèse Joseph Ducobu te Boussu, was hij er nog steeds bij en woonde hij nog in Thulin. Op 16 december 1833 stierf zijn vrouw te Thulin, in de leeftijd van 66 jaar. Dan staat hij nog steeds als herbergier ingeschreven. Zelf stierf hij op 28 augustus 1836 te Bury in de ouderdom van 82 jaar (leon amand). Ik moet nog eens zoeken of hij geen kinderen heeft gehad na de gboorte van zijn tweede dochter, want daarna is er een periode van 10 jaar zonder kinderen en dat lijkt lang.

Vermits Boniface douanier was op het einde van de 18e eeuw, vermelden we hier enkele wetenswaardigheden over dit boeiend beroep, zoals die vermeld staan in het werk “La douane belge au temps de Marie-Thérèse et de Joseph II”, dat J. Pricken schreef in Brussel in 1965. Deze was “directeur général honoraire des douanes et accises”. Ter herinnering vermelden we hier dat België onder Oostenrijks Bewind leefde van 1713 tot 1794. De wijze en geliefde Maria Theresia regeerde van 1740 tot 1780 en de verlichte en voortvarende “keizer-koster”, Jozef II regeerde van 1780 tot 1790.

Hoe zou Boniface zijn aangeworven?
Vanaf 1779 stond de recrutering voor de ondergeschikte kaders op punt. De geïnteresseerden moesten vrijgezel zijn, tussen 20 en 30 jaar oud en zich op het kantoor van de regie begeven voorzien van een doopakte en een getuigenis van goede zeden, dat moest afgeleverd zijn door de pastoor of door de wetsdienaars van zijn woonplaats. Reeds in 1770 was bepaald dat ze moesten kunnen lezen en schrijven. Als bewijs hiervan twee sierlijke handtekeningen op akten van 1802 en 1825.

De clausule over het celibaat was gerechtvaardigd, gezien de lage lonen van de bedienden. Ze zouden moeilijk een familie kunnen onderhouden. Als ze, eenmaal in functie, wilden trouwen, moesten ze daarvoor de uitdrukkelijke toelating krijgen van de “Conseil des Finances”, het hoogste administratieve gezag bij de douane. Deze toelating was trouwens later nog vereist, zoals blijkt uit bijgevoegd uittreksel uit de huwelijksakte van mijn rechtstreekse voorvader Charles Antoine Amand in 1827. Vrij vertaald staat er: Charles Antoine Amand, 27, bediende te voet van de 4de klas in Bon Secours. Gedomicilieerd in Blaton. Vrij van legerdienst volgens het getuigschrift van zijne excellentie de gouverneur van de provincie Brugge van 15 september 1826 en toegestaan te huwen door toestemming van de Raad van State afgeleverd te Den Haag op 29 oktober 1827. Geboren te Stabroek…

Over die lonen gaan we het nu hebben. Een gewone “garde” verdiende ongeveer 240 gulden per jaar en hij moest zelf instaan voor zijn woonst. Wat dit betekent, moge blijken uit het volgende: in 1770 betaalde een ongehuwde beambte 18 gulden per jaar voor de huur van kwartieren met twee plaatsen, met een tafel, een houten bed, een kast, twee stoelen en een draagbaar kookvuur. Voor een huis – en een gehuwde beambte had dit allicht nodig – betaalde men ongeveer 26 gulden jaarlijks. De beambten moesten trouwens ook zelf hun schouderriem betalen. Deze was versierd met een bronzen medaille en diende als herkenningsteken. Ze moesten zich ook op eigen kosten wapens aanschaffen. Dit kon een geweer, een pistool of een sabel zijn. Terloops merken we hier op dat er geen duidelijke onderrichtingen bestonden om het gebruik van de wapens te regelen. Als we die lonen en onkosten nu vergelijken met andere categorieën arbeiders, komen we tot het besluit dat een douanebeambte er niet slechter aan toe was dan een geschoold arbeider, zeker daar hij een vast beroep had en dus minder kans op werkloosheid.
Daartegenover moeten we echter twee dingen stellen. Ten eerste dat de douanier veelvuldig moest verhuizen. We nemen hier het voorbeeld van Boniface en kunnen stellen dat hij in zijn leven toch heel wat heeft rondgetrokken. Uit verschillende documenten kan ik afleiden waar hij gedomicilieerd was:
1754 Thulin
1785, 1788 Brussel
1790 Geluwe
1800, 1805 Stabroek
1823, 1825, 1827, 1828, 1833 Thulin
1836 Bury

Het kon erger… een gewone “garde” kon in zo’n twintig (!) verschillende plaatsen moeten dienst doen. Als ze moesten verhuizen kregen ze trouwens geen enkele vergoeding. Was het een verre verplaatsing, dan verkochten ze hun meubelen aan een spotprijs en als de winter naderde, verkochten ze ook nog hun voorraad aardappelen… Als voorbeeld dit geval uit 1761: een zekere garde Robles werd van Rolduc, bij Kerkrade, overgeplaatst naar Avelgem. Hij vertrok op 7 oktober en kwam aan op de 17e. Voor zijn reiskosten kreeg hij tweemaal een voorschot, dat later van zijn wedde werd afgehouden. Slechts in 1787 kwam er een vergoeding voor de lagere bedienden, het bescheiden bedrag van tien gulden.

Ten tweede dat de minste onregelmatigheid hem zoniet zijn werk, dan toch een halve of een hele maand wedde kon kosten. Als voorbeelden van misstappen geven we hier: trouwen zonder toestemming van de Raad van Financiën; vragen om te trouwen met een meisje dat door toedoen van de douanier zwanger was of voorliegen dat ze zwanger was; geen schouderriem dragen; jagen; honden houden; handel drijven; dronkenschap, de meest voorkomende misstap. In 1774 werden er om deze reden 35 douaniers afgedankt en in 1775, 36. Gelukkig betekende straf niet altijd ontslag. Soms werd een beambte gedegradeerd of werd zijn wedde verminderd.

In verband met pensioenen, kunnen we vermelden dat er voor een douanier geen ouderdomsgrens bepaald was. De meesten werkten dan ook zo lang mogelijk, want als pensioen kreeg men soms maar 120 gulden of minder. In 1765 waren er zo nog 19 beambten tussen de 65 en 70, 4 tussen 70 en 75 en zelfs 5 van nog ouder. Later, na 1782, werd er toch een vast pensioen voorzien al naargelang de jaren dienst.

Stierf een douanier, dan kreeg de weduwe één maandwedde doorbetaald om terug te keren naar haar geboortestreek… Soms kreeg ze drie maanden wedde “als het echt nodig was en als er kinderen waren”.

Als besluit vertaal ik vrij het besluit van auteur J. Pricken. “Deze “belle époque” van de tweede helft van de 18e eeuw, was voor de kleinen, voor het voetvolk van de douane, een ijzeren periode, die de geschiedenis niet vermeldt. De douanier had grote schrik voor de dag van morgen, voor ziekte, voor ouderdom. Hij liep het risico op elk moment verplaatst te worden naar de andere kant van het land. Hij was voortdurend bang een onregelmatigheid te begaan, want die kon hem een halve of een hele maand wedde kosten. Hij had schrik afgedankt te worden en zich te bevinden tussen de massa werklozen, bedelaars en landlopers”.

Van beroep was hij huisman, zo blijkt uit akten van 1781 en 1786. In doopakten van zijn kinderen in 1765 en 1771 kunnen we zien dat hij niet kon schrijven. Op 4 november 1751, huwde hij te Thulin met Marie Thérèse Crepin (PR p. 73). Getuigen bij dit huwelijk waren Gabriel Joseph Brogniez en Jean Joseph Feron. De gehuwden konden niet schrijven. Een leuk toeval is dat de doopakten van beiden in één oogopslag te zien zijn in het doopregister! Ze werden beiden dan ook door dezelfde vicaire Cotteau gedoopt. Ze kregen 8 kinderen.

Marie Therese Crepin werd te Thulin geboren op 3 februari 1731 om 22u30 (PR film 456, p. 152; Alexis Amand heeft kopie op zijn site). Beiden werden dus bijna ook nog op hetzelfde uur geboren! Ze werd natuurlijk ook pas ’s anderendaags gedoopt. Haar peetouders waren Louis Crespin, zoon van een huisman en Marie Thérèse Roussier, servante. Beiden waren van Thulin en hebben niet getekend.

Hij overleed op 16 maart 1786 te Thulin op 54 jarige leeftijd en werd er de dag nadien begraven (PR film 457, p. 189). Zij overleed op 13 februari 1791 te Thulin op 61 jarige leeftijd (huwelijksakte van zoon Jacques Joseph). Ze was de dochter van Anthoine Crepin en Marie Philippe Dubus, overleden op 8 april 1767 te Thulin.

Hier iets meer over de familie Crepin, ook wel Crespin geschreven. Uit de geschiedenis kennen we de gebroeders Crépin et Crépinien, de patroons van de schoenlappers, die de marteldood stierven in Gallië in het jaar 287. Hun patroonsfeest is de 25ste oktober. Verder weten we ook dat in het arrondissement Valenciennes, niet zover van Thulin vandaan, de gemeente Crespin ligt, vroeger gekend om zijn steenkool en metaalnijverheid.

Vader Anthoine Crepin werd rond 1691 geboren. Dit weten we omdat inzijn overlijdensakte op 20 april 1731 staat dat hij “ongeveer 40 jaar” oud was. Hij werd ’s anderendaags in Thulin begraven. Hij heeft zijn jongste dochter Marie Thérèse maar goed twee maanden gekend. Van beroep was hij manouvrier. Maar hij kon wel schrijven. Met Marie Philippe Dubus kreeg hij 5 kinderen:

Louis Crepin, geboren op 23 mei 1723 te Thulin om 7 uur en er dezelfde dag gedoopt. Zijn peetouders waren Louis Calliau, uit Athus en Marie Agnesse Dehenin. Beiden hebben getekend.

Marie Rose Crepin, om 21 uur geboren op 23 juni 1725 te Thulin en er ’s anderendaags gedoopt. Haar peetouders waren Anthoine Roland, die heeft getekend en Marie Anne Lorimier, beiden van Thulin.

Marie Catherine Joseph Crepin, een tweelingzus van Marie Rose. Haar peetouders: Nicolas Prevot en Catherine Joseph Danniau, beiden van Thulin.

Anthoine Joseph Crepin, gedoopt op 12 februari 1729 te Thulin. Peetouders: Pierre Joseph Dupas, fils de maréchal, die heeft getekend en Catherine Cirlocq, fille de manouvrier, die niet heeft getekend. Beiden zijn van Thulin. Deze Dupas was op 15 mei 1724 ook peter van Jenne Joseph Crepin, dochter van Mathieu en Marie Joseph Casuin. Meter was hier Jenne Feron, fille de manouvrier. Deze Mathieu en de peter van Marie Thérèse, Louis, waren waarschijnlijk broers van Anthoine.

Marie Therese Crepin, gehuwd met Jean Joseph Amand.

Hij overleed vóór 1731 want dan werd opnieuw een Jean Joseph gedoopt.